Spelt (triticum spelta) is geen tarwe (triticum sativa), maar is een oeroud graantype dat de laatste jaren in opmars is omdat het aantrekkelijker is dan tarwe wat onze gezondheid betreft.
Uit het instituut voor prehistorische geschiedenis te Keulen
wordt bericht dat het verbouwen van spelt reeds in de late
steentijd, rond 2500 jaar voor Christus, een grote bloei kende.
Ook in de Bijbel (Ezechiël 4:9) wordt spelt al genoemd.
Spelt was de belangrijkste graansoort voor de Alemannen en de
Zwaben(Zuidduitsers) en de productie strekte zich uit tot in
Zwitserland en Oostenrijk. Overal waar de Zwaben heentrokken werd
spelt aangeplant. Honderd jaar geleden was de totale
speltproductie in de wereld 8 à 9* zo groot als de
tarweproductie. In de loop der tijd is spelt weinig onderhevig
geweest aan menselijke ingrepen, in tegenstelling tot tarwe, dat
vrij kwetsbaar is voor ziekten en om allerlei produktietechnische
behoeften van de moderne mens moest worden aangepast.
In de afgelopen eeuw hebben we resistente tarwerassen
geselecteerd die geschikt zijn om als monocultures op grote
percelen te worden verbouwd, bestand zijn tegen chemische
gewasbeschermingsmiddelen, gedijen op uitgeputte grond die met
kunstmest is verrijkt, niet snel plat geslagen door regenbuien en
die tenslotte machinaal kunnen worden geoogst. Doel van dit
alles: een zo groot mogelijk economisch rendement.
Door deze selectie is 95 % der tarwerassen verdwenen, terwijl
onvoldoende is nagegaan wat voor invloed dit op ons
voedselpakket, en dus op onze gezondheid heeft. Inmidddels blijkt
dat een belangrijk deel van de bevolking last heeft van
tarweallergie of tarwe-intolerantie.
Spelt mist alle technische verbeteringen die op tarwe zijn
toegepast en bevindt zich nog in de oervorm. Het gedijt niet op
met kunstmest behandelde grond, heeft een vrij lange, slappe en
dunne stengel vergeleken met tarwe, zodat het bij een zware
regenbui snel plat gaat liggen en mede daardoor niet met machines
geoogst kan worden. Speltkorrels zijn vrij lang en smal en zitten
stevig ingepakt in verschillende vliezen, zodat er een kostbaar
en tijdrovend 'pelproces' aan te pas moet komen. Al met al is de
opbrengst per hectare aanzienlijk lager dan die van tarwe en is
spelt 3 à 4* zo duur.
De stevige omhulling van de speltkorrel heeft als voordeel dat
het ontsmetten van het zaaizaad (met chemische middelen. zoals
bij tarwezaad) niet nodig is en dat spelt in het algemeen minder
door ziekten wordt aangepast, zodat chemische
gewasbestrijdingsmiddelen niet nodig zijn. Spelt wordt dus in
feite steeds biologisch geteeld. In Nederland betreft dit
ongeveer 200 hectare.
Voor vrijwel alle broodsoorten wordt tarwe gebruikt, ook voor
witbrood, meergranenbrood en zelfs voor roggebrood in vele
gevallen. Koekjes, gebakssoorten en pasta's zijn ook op tarwe
gebaseerd. Tenslotte bevatten veel kant en klare producten meer
of minder tarwe. Vrijwel niemand beseft dat hieraan nadelen
kleven. Een enkeling heeft wel eens gehoord van schadelijke
tarwegluten waardoor ernstige diarree en vermagering kan
ontstaan. Deze zeldzame ziekte noemt men coeliakie. De klachten
nemen sterk af wanneer tarwebrood wordt vervangen door glutenvrij
brood. Helaas is dat nogal hard en onsmakelijk. Voor het overige
wordt tarwe als een gezond voedingsmiddel beschouwd.
Tarwe bevat echter, behalve gluten, nog 39 andere antigenen, oftewel sttoffen die voedsel- allergie of voedselintolerantie kunnen veroorzaken. Met voedselallergie wordt hier bedoeld dat zelfs kleine hoeveelheden een direct- en maximaal effect hebben. Onderzoek bij een groep allergiepatiënten met meervoudige voedingsallergie toonde aan dat in bijna de helft van de gevallen tarwe een rol speelde.
Huidtesten op tarwe-allergie geven voornamelijk informatie
omtrent de allergische reactie van de huid en slijmvliezen op
tarwe (b.v. de kans op bakkerseczeem en astma), maar zeggen
weinig of niets over de eventuele nadelen van tarweconsumptie in
het algemeen, namelijk de tarwe-intolerantie. Met intolerantie
wordt bedoeld dat kleine hoeveelheden van de stof geen directe
schade veroorzaken, maar wel grotere hoeveelheden over langere
tijd. (alcohol, suiker, vet, etc).
Tarwe-intolerantie komt dus vaker voor dan allergie, maar de
klachten die daarop berustend zijn zo a-specifiek en
uiteenlopend, dat ze even goed door heel andere oorzaken kunnen
zijn ontstaan en vrijwel nooit aan tarwegebruik worden
toegeschreven. Alleen door tarwe weg te laten uit de voeding kan
achteraf de diagnose 'tarwe-intolerantie' worden gesteld. Dr.
Gerson, een belangrijke grondlegger van de voedingstherapie bij
kanker adviseerde zijn patiënten om tarwe volledig te vermijden.
In de afgelopen 25 jaar zag ik -uitsluitend door het weglaten van
tarwe- de volgende klachten verdwijnen, die meestal al jarenlang
bestonden: opgeblazen gevoel en opgezette buik, darmverstopping,
buikkrampen, maagpijnen, spastische dikke darm, aften, moeheid
gevolgd door diarree, algemeen vermoeidheidsgevoel, migraine,
lusteloosheid, allerlei typen eczeem, jeukend hoofd,
vochtophoping in de benen, ziekte van Menière, flauwtes,
depressiviteit, woedeaanvallen, angstaanvallen, hyperactiviteit,
loopneus, bronchitus en reumatische artritus.
Dit is zo'n bonte verzameling dat de gemiddelde arts niet op het idee komt dat dat allemaal door één en hetzelfde product zou kunnen ontstaan. Toch is het niet onlogisch. Mensen verschillen in hun reactie onderling zo zeer, dat ze zeer verschillend reageren op één schadelijke stof, laat staan op een veelvoud van antigenen zoals die in tarwe. De wetenschap, die het moet hebben van statistieken, laat het in zo'n geval afweten want de sterk uiteenlopende reacties van verschillende mensen in combinatie met de diverse bestanddelen van de tarwe vormt een terrein dat zich niet leent voor dergelijk onderzoek.
Wie één der bovengenoemde klachten heeft kan uiteraard zélf een proef doen door speltbrood in plaats van gewoon brood te gebruiken. Verder moeten in dat geval pasta's, gebak en koekjes worden weggelaten. Speltbrood kan men via een aantal reformhuizen of natuurwinkels verkrijgen, maar men kan het natuurlijk ook zelf bakken, hetgeen met een moderne broodbak- machine zeer eenvoudig is. Heeft men een tarwe-allergie dan zullen alle samengestelde voedingsmiddelen waar tarwe in zit moeten worden vermeden. Hiervan bestaan lijsten. Voor coeliakie-patiënten is spelt niet geschikt, het bevat namelijk ook gluten. Tenslotte, de ervaring heeft geleerd dat vooral mensen met bloedgroep O problemen hebben met tarwe.
Zelf speltbrood bakker met de huisbakker (Panasonic of ander merk)
Recept dokter Kunst te Gorinchem
Spelt is 3 à 4* zo duur als tarwe. Verkrijgbaar o.a.
bij Hermus Mengvoeders b.v. te Made, tel. 0162 682496. Deze firma
levert ongemalen en gemalen spelt. Gemalen graan, dus ook spelt,
bederft in enkele weken, tenzij er chemische conserveermiddelen
aan zijn toegevoegd (hetgeen ongewenst is). Zelf malen is dus aan
te bevelen. Hiervoor is een graanmolen nodig, o.a. verkrijgbaar
bij de Natuurlijke Molen te Arnhem, tel. 036 2812320.
Speltbrood (à 400 gr.) is verkrijgbaar bij (warme) bakker Bas,
Kon. Wilhelminalaan 75, 4205 ES Gorinchem, tel. 0183 n623581 (1
dag tevoren telefonisch bestellen) en bij sommige
natuurvoedings-/Reformwinkels (gebakken door Ad van der Westen te
Made, tel. 0162 682691)
Roggebrood
Rogge paste bij bloedgroep A,O en AB en niet bij bloedgrioep B. Daar gangbaar roggebrood vaak tot 50 % tarwe bevat, past dat slechts bij bloedgroep AB. Mensen met bloedgroep A of O die roggebrood kopen moeten dus op de verpakking nalezen of er tarwe in zit; zo ja, dan niet kopen.
Waar tarwe in zit of kan zitten
De meeste broodsoorten: zoals meergranenbrood, witbrood, roggebrood (meestal), beschuit. Koekjes, (gevulde koeken), gebak, taart, biscuit, zoutjes, soepstengels, muesli, ontbijtvlokken, brinta, crackers, knäckebrod, toast, matzes, ouwels, ontbijtkoek, snijkoek, kant en klare kwark- producten, bloempap, griesmeelpap, karnemelksepap, tarwegries, kant en klare rijstepap, puddingpoeders, alle gebonden sauzen, sauspoeders, jus en juspoeders, piccalilly, Worchestersaus, Yorkshiresaus, tomatenketchup, fritesaus, ketjap, sojasaus, ragouts, gado gado, chili con carne, hamburgermix, stoofmixen, kruidenmixen, strooiaroma, bouillonkorrels, gebonden bouillon, vegatarische bouillonblokjes, soepmixen, alle gebonden soepen in poedervorm, leverkaas, leverworst, leverpastei, paté, knakworst en andere worstjes, berliner, zure zult, boterhamworst, filet américain, kookworst, pain dÁlsace, palingworst, gehaktballen, soepballen, bereid gehakt, hamburgers, sojaburgers, etc., kroketten, bitterballen, frikadellen, loempias, kaassoufflés, saucijzenbroodjes, tofu oriëntale, saté atjam, saté babi, alle gepaneerde vleesproducten, alle gepaneerde diepvriesproducten, haring in kerrysaus, groenten à la crème, kant en klare maaltijden, kindervoeding in glas, kant en klare bami en nasi, pizzas, macaroni, spaghetti, lasagna, canelloni, mie, bermicelli, ravioli, nutrigan, paneermeel, pannenkoekmeel, krokettenmeel, salades, ijswafels, ijshoorntjes, bakmixen, taartmixen, bladerdeeg, bindmiddelen, brosnoten, drop, engelse drop, muësli repen, candybars, chocolaatjes, winegums, mentholsnoep, chocoladesnoep, hagelslag, kokosbrood, surrogaatkoffie, knoflookcapsules, (sommige) vitaminecapsules- of tabletten, allerlei soorten vla.
L. Kunst, Gorinchem, tel. 0183 625555
Natuurkundiggeneeskundig arts ABNG
Oorspronkelijk gepubliceerd in De Natuur Uw Arts, 23e jaargang, Nr. 138, bladzijde 24