Gefermenteerde soja

Gunstige eigenschappen voor de gezondheid

De laatste tijd is er bij veel mensen die bewust een dieet volgen omdat ze kankerpatiënt zijn of omdat ze zo gezond mogelijk willen eten, verwarring ontstaan over het al dan niet gebruiken van soja. Niet in de laatste plaats door het manipuleren met soja. Laten we de voor- en nadelen van niet-gemanipuleerde soja eens op een rijtje zetten.

Nadelen

De nadelen die naar mijn mening verbonden kunnen zijn aan het gebruik van niet-gemanipuleerde soja, kan ik in vijf punten samenvatten:

Het effect van fytaten kan worden tegengegaan door voldoende vitamine C te gebruiken. Overigens verdwijnen vooral door de traditionele fermentatie van sojabonen fytaten al grotendeels uit de soja. De fermentatie schakelt ook de oorspronkelijk in soja voorkomende enzymremmers uit, evenals de haemagglutininen. Gefermenteerde sojaproducten als tempé en miso bevatten dan niet de genoemde schadelijke stoffen, maar wel de voor onze gezondheid gunstige isoflavonen. Daar kom ik in het vervolg van dit artikel nog nader op terug. Sojamelk en tofu zijn overigens niet-gefermenteerde sojaproducten, die isoflavonen bevatten in gewijzigde vorm met minder beschermende werking! 
Ten slotte: door naast soja ook vis te gebruiken, kan het effect van fytaten eveneens worden tegengegaan.

Voordelen

De laatste jaren zijn er verschillende kankerremmende verbindingen, zogenaamde anti-carcinogene stoffen, in sojabonen geïdentificeerd (vastgesteld) en geëxtraheerd (afgescheiden). Met name de isoflavonen, een groep verbindingen die een scala van goede eigenschappen bezit en die in het dieet van de westerse landen nagenoeg niet meer voorkomt.

Door gebruik te maken van fermentatieprocessen worden de zogenaamde glycosideverbindingen door bacteriële glycosidase-enzymen verbroken, waardoor de inmiddels alom bekende aglycone isoflavonoïden, genisteïne en daidzeïne ontstaan. Ruw geschat bedraagt de consumptie van genisteïne door een Aziaat 60-80 mg per dag; in het Westen tot voor kort slechts 1-2 mg.

Bescherming

Isoflavonen bieden bescherming tegen kanker en wel op verschillende manieren. Zo remt genisteïne enzymen, die gebruikt worden door veel oncogenen bij het in werking stellen van het kankerproces. Er zijn sterke aanwijzingen dat genisteïne de apoptose (geprogrammeerde celdood) van kankercellen stimuleert; dat het als het ware kankercellen ertoe dwingt dood te gaan, onder andere door het instabiel worden van de celmembraan en het DNA van de kankercel. Overigens is apoptose een natuurlijk gebeuren bij normale cellen, niet bij kankercellen. Genisteïne zou ook de celdeling bij kankercellen remmen.

De remming van de vorming van nieuwe bloedvaatjes (angiogenese), die kankercellen nodig hebben om te kunnen groeien, is een andere eigenschap van genisteïne. Vooral de groeifactor die verantwoordelijk is voor deze groeiprikkel op de bloedvatcelletjes, wordt geremd.
Mogelijk heeft genisteïne ook de capaciteit om de op hol geslagen kankercel het vermogen terug te geven zich in zijn celfuncties te specialiseren. Een kankercel is immers, zoals dokter Moerman het uitdrukte, 'ontspoord' in zijn stofwisseling.

Geringe oestrogeen-activiteit

Isoflavonen bezitten verder een zeer geringe oestrogeen-activiteit; veel en veel geringer dan het in het lichaam voorkomende oestradiol bijvoorbeeld. Sommige kankercellen, voornamelijk de borstkankercellen, bezitten een oestrogeen-receptor. Dat is een plekje op de buitenkant van hun celmembraan, dat zich aangetrokken voelt tot in het lichaam circulerend oestrogeen; ze worden erdoor geactiveerd in hun groei. Isoflavonen blijken nu een veel grotere aantrekkingskracht te hebben voor de oestrogeen-receptoren van de kankercellen dan het veel sterker werkende oestrogeen. Met andere woorden: isoflavonen (vooral genisteïne) bezitten ook een anti-oestrogene werking. De zowel (zeer lichte) oestrogene als anti-oestrogene werking van genisteïne maakt dat er studies lopen over de inzetbaarheid bij borst- en prostaatkanker. Bovendien lieten proefnemingen op ratten zien, dat genisteïne beschermde tegen chemisch veroorzaakte borstkanker, onafhankelijk van genoemde oestrogeenreceptoren.

Bij kanker, maar ook bijvoorbeeld bij ontstekingen, spelen schadelijke stoffen die wij vrije radicalen noemen, een grote rol. Verbindingen die deze schadelijke vrije radicalen bestrijden, noemen we vrije-radicalenvangers of antioxidanten. Ze zorgen ervoor dat belangrijke celdelen in ons lichaam worden beschermd tegen oxidatie. Genisteïne is ook een antioxidant, dat de gezonde cel (vooral het DNA) beschermt tegen onder andere het vrije radicaal waterstofperoxide.

Aderverkalking

Isoflavonen lijken een beschermende werking te bezitten ten aanzien van aderverkalking, de zogenaamde arteriosclerose. De cholesterolstofwisseling zou door isoflavonen gunstig worden beïnvloed: de HDL (goede soort cholesterol) omhoog, LDL (slechte soort cholesterol) omlaag, evenals de triglyceriden.

Genisteïne blijkt bij dierproeven een remmend effect uit te oefenen op het ontstaan van osteoporose (ontkalking). Bekend is dat oestrogenen in het algemeen belangrijk zijn ter voorkoming van ontkalking. De cellen die het bot afbreken (osteoclasten) worden er door geremd.

Gunstige eigenschappen

Uit het bovenstaande blijkt dat soja, indien gefermenteerd, gunstige eigenschappen heeft voor de gezondheid van de mens. Sojapreparaten op deze basis bereid, al dan niet in combinatie met genisteïne-extracten, kunnen heilzaam werken. Zowel preventief als therapeutisch. Mits op verstandige wijze voorgeschreven door terzake kundige artsen.
Zoals aangegeven, hebben isoflavonen een breed indicatiegebied: tumoren, arteriosclerose en vooral bij de vrouw als er menopauzale klachten bestaan, preventie van osteoporose en bij de man prostaatvergroting.

Lezers die geïnteresseerd zijn in meer medisch-wetenschappelijke details verwijs ik naar het uitstekende artikel van dr. ir. S. Loman in 'De orthomoleculaire Koerier' van juni 2000: 'Pluripotente toepassing van het isoflavon genisteïne'.

Drs. Bob Hornstra, arts