Naaldloze injecties

Uit allerlei oorlogsfilms kennen we de situatie: militair hospitaal. Gangen vol wachtende gewonden, chirurgen die doodmoe door blijven opereren. In zo'n geval kunnen we ons de boze uitval van een dokter goed voorstellen: 'Zuster, u hebt de boel niet goed schoongemaakt!' Gevolgd door de al even boze uitval van een uitgeputte verpleegster: 'Dat heb ik wel, maar het vuil zit onder de huid.' Vaak wordt zo'n voorval naderhand vergeten. Er zijn belangrijker dingen om aandacht aan te schenken. Iedereen weet dat bij een ongeluk wel eens vuil onder de huid belandt. Maar hier kwam het toch wel erg vaak voor. In verschillende marinehospitalen zag men het verschijnsel. Fijne streepjes stook- of smeerolie zaten onder de huid, die nergens beschadigd scheen. In zulke gevallen komt men los van elkaar op verschillende tijdstippen en plaatsen tot dezelfde ontdekking. Als een schip door vijandelijk vuur getroffen wordt en machines uit elkaar spatten, worden scheuten vrijkomende olie met grote kracht in het rond geslingerd. Fijne straaltjes gaan als vloeibare naalden door de huid en geen zuster in de wereld veegt dat even met een vochtig watje weg.

Hypospray of straalinjectie

Het gemopper van chirurgen verstomde. Had men een ontdekking gedaan of alleen maar een vervelend verschijnsel vastgesteld? Het eerste leek het meest waarschijnlijke. Het bleek dat een vloeistof die met grote kracht en een voldoende dunne straal werd weggespoten, probleemloos door de huid ging. Die werd er nauwelijks door beschadigd. Het leek wel of een onzichtbare hand een injectie had gegeven. Op dit punt blijven de gedachten rondcirkelen.

Stel dat men een soort 'pistool' uitvindt en daar een injectievloeistof indoet. Wordt die voldoende krachtig weggespoten, dan kan men iemand een injectie geven zonder er een naald bij te gebruiken. Wie dat in de praktijk kon toepassen, hoefde niet telkens meer nieuwe naalden in te zetten of wegwerpspuiten te verbruiken. Bovendien ging het snel. Er werd niet meer slecht geprikt, omdat een patiënt lag te steigeren van pijn. Het ging ook sneller en hygiënischer.

In de oorlog injecteerde men al zonder naalden en erna kwam de vinding uit de anonimiteit van de marineziekenhuizen. De commercie stortte zich erop om nog betere, nog handigere, nog goedkopere apparatuur te fabriceren. Onherroepelijk volgt dan de reclame. Bij zo'n uitvinding, die op onduidelijke momenten in de kruitdamp van de strijd gedaan is, trekt iedereen de roem een beetje naar zich toe. Niet dat er een firma is die onomwonden zegt: 'Dat hebben wij gevonden.' Maar wel doet iedereen, of zijn merk het enig juiste is. Dat is nu eenmaal het goede recht van de reclamemakers.

In mijn boekenkast staat een oude uitgave van 'M.B. Coelho's Praktisch Verklarend Zakwoordenboek der Geneeskunde'. Een uitgave van ruim een kwart eeuw terug, 1975, en toen al een 17e druk. Maar wel ver genoeg in het verleden om er woorden als AIDS en HIV vergeefs in op te zoeken. Wel staan er de termen hypospray en straalinjectie al in. Onder die woorden treffen we een beschrijving van de naaldloze injectie aan.

Spuit en attributen

Als u zo'n naaldloze injectiespuit ergens mee wilt vergelijken, kunt het best een windbuks als voorbeeld nemen. Door een veermechanisme wordt een hoeveelheid lucht sterk samengeperst. In de loop van de buks doet men een kleurig pluimpje met een scherpe punt of een loden pellet. Als het schot gelost wordt, vliegt het kleine projectiel er met kracht uit en treft een schijf of - zoals in schiettenten op de kermis - iets fantasierijkers. In een naaldloze spuit neemt een injectievloeistof de plaats van het pluimpje of de pellet in. Door een piepklein gaatje wordt een naalddun straaltje door de huid geschoten en laat er nauwelijks een wondje achter. Het gaat veel sneller dan injecties met een naald.

Meestal hoort er bij zo'n spuit een opbergdoosje met een apparaatje om de spuit te spannen. Technisch geen hoogstandje van vernuft, maar wel uitermate praktisch. Wie het ding kan spannen en niet al te ongelukkig richt, kan moeiteloos injecties geven. Handig vooral, als iemand suikerziekte heeft. Menigeen hangen de eindeloos terugkerende insulinespuitjes meters ver de keel uit en het snelle, vrijwel pijnloze toedienen van de dagelijkse portie is vaak een opluchting. Ook heel geschikt als men kinderen een spuitje geven moet. Het is gebeurd voor ze er erg in hebben. Om maar niet te spreken van dieren op het spreekuur. Haal een zenuwachtige hond maar eens over even stil te blijven zitten tot de dierenarts geïnjecteerd heeft.

Zachte heelmeesters maken stinkende wonden?

Natuurlijk vraag je je af, of zo'n spuit nu tot het reguliere of het alternatieve arsenaal behoort. Misschien moet ik het antwoord in het midden laten. Ik heb overigens wel de neiging alles wat geen pijn doet min of meer als alternatieve therapie te zien. Maar ik ben dan ook geboren in een tijd dat een middel pijn moest doen, wilde het helpen. Medicijnen schonk je pas vertrouwen, als ze afschuwelijk smaakten. Zachte heelmeesters maakten stinkende wonden. Een spreekwoord waar ik altijd aan getwijfeld heb. Pijn, angst en tegenzin hebben volgens mij nooit bijgedragen aan genezing.

Er zijn diverse soorten naaldloze injectiespuiten in de handel. Een bekend merk van de oosterburen is de Injex, die door Rösch Medizintechnik in Berlijn gemaakt wordt. Het eigenlijke apparaat heeft de grootte van een balpen en is van roestvrij staal. Er hoort een soliede opbergdoosje bij, waarin de spuit kan worden gespannen. Bovendien is er een instrumentje - de fabrikant spreekt van adapter - om de injectievloeistof uit ampullen op te kunnen zuigen. Deze drie zaken - spuit, opbergdoos en adapter - zijn onmisbaar. Doorgaans zitten er nog wel enkele andere nuttige zaken bij.

Injex is overigens niet de enige apparatuur die op de markt is. Ik heb nog een aantal merken ontdekt (o.a. AdvantaJect, Antares, Bioject, Equidyne, Mediject en PowerJect. Vooral de Amerikaanse merken zijn uitstekend. In de Verenigde Staten hebben de rechtbanken namelijk de lofwaardige gewoonte bij apparaten die een averechtse werking hebben, schadevergoedingen met vele nullen toe te wijzen. Alles is daar volgeplakt met ondubbelzinnige, waarschuwende etiketten en ingebed in duidelijk leesbare handleidingen. Een nauwelijks te ontcijferen instructie is in de USA geen excuus, maar juist een reden om nog een nulletje toe te voegen aan de eis. Voordat een fabrikant een apparaat op de gemeenschap loslaat, is elk leesteken in zijn handleiding afgewogen. Een verkeerd geplaatste komma kan fatale vergissingen teweegbrengen ('Injecteer vooral niet; te laat' en 'Injecteer vooral niet te laat'). Er zijn processen over komma's gevoerd en het heeft slordige mensen tonnen gekost.

Ilse Dorren

Terug naar menu

Oorspronkelijk gepubliceerd in De Natuur Uw Arts, 26e jaargang, Nr. 156 , bladzijde  11