Een stofwisselingsziekte
De Romeinen noemden jicht een welvaartsziekte omdat ze veel voorkwam bij levensgenieters en alcoholici. Inmiddels weet men dat jicht niet alleen levensgenieters treft maar iedereen die niet in staat is voldoende urinezuren uit te scheiden. Jicht is een stofwisselingsziekte van meervoudige oorzaak, die vaak familiair voorkomt en gekenmerkt wordt door een opstapeling van uraatkristallen in het lichaam.
Stofwisseling is een moeilijk te omschrijven begrip. Daarom heersen er ook zoveel misverstanden rond stofwisselingsziekten. Ons voedsel wordt eerst verteerd, d.w.z. dat de bestanddelen waaruit een voedingsmiddel opgebouwd is vrijgemaakt worden. De voedingsstoffen (eiwitten, vetten, koolhydraten) en de hulpstoffen (vitaminen, mineralen, enzymen, aromastoffen, ruwe vezels en vele andere) worden als afzonderlijke stoffen door de darmen opgenomen en in de bloedcirculatie gebracht. Deze stoffen ondergaan heel wat biochemische verwerkingen en worden omgezet in bruikbare stoffen. Terecht wordt ons lichaam met een groot chemisch bedrijf vergeleken. Alle chemische omzettingen van voedingsbestanddelen tot lichaamseigen stoffen noemt men stofwisseling. Het omzettingsproces doet afvalstoffen ontstaan, die uiteraard uitgescheiden moeten worden. Het gebeurt dat die afvalstoffen onvoldoende uit het lichaam verwijderd worden, of dat het lichaam bepaalde stoffen teveel aanmaakt. Als dergelijke stoffen zich in de gewrichten ophopen, spreekt men van gewrichtsreuma.
Purine
Purine is een stof die in een aantal voedingsmiddelen voorkomt, voornamelijk in vis en vlees. Purine wordt in het lichaam omgezet in urinezuur. Daarnaast kan het lichaam uit verschillende andere stoffen urinezuur produceren. Als dat in overvloed gebeurt, of als men niet in staat is om voldoende urinezuur via de nieren uit te scheiden, komt er teveel urinezuur in het bloed. Als de concentratie in het bloed hoger is dan ca 6,5 mg% onstaan er natriumuraatkristallen. Die kristallen worden via het bloed afgevoerd en opgeslagen in de nieren, onder de huid (jichtknobbels), in het kraakbeen (oorkraakbeen) en in de holle ruimtes van de gewrichten. In het nierbekken kunnen zich nierstenen vormen.
Jichtaanval
Op het ogenblik dat er zich urinezuurkristallen in de gewrichten vormen, zorgen die voor een jichtaanval wat vergelijkbaar is met een ontsteking. Het gewricht is zeer pijnlijk, gezwollen, warm en rood. De aanval komt plotseling op, vaak ook
's nachts, maar verdwijnt na enkele dagen. Omdat alcohol het urinezuurgehalte in het bloed verhoogt, volgt een aanval gemakkelijk op het drinken van alcohol. Het gewricht van de dikke teen is zeer gevoelig voor jicht alsook het middenvoetgewricht. Andere gewrichten zijn minder vatbaar voor jicht. Als jicht niet verzorgd wordt, worden steeds meer gewrichten aangetast en neemt de aandoening een chronische vorm aan. Chronische jicht kan ernstige vormen aannemen, met misvorming tot gevolg.
Veel mensen hebben een verhoogd urinezuurgehalte in het bloed zonder dat ze aan jicht lijden. Een groot deel van die mensen
zullen er vroeg of laat mee te maken krijgen, anderen zullen last krijgen van hun nieren of bloedvaten. Waarschijnlijk zijn er meerder factoren aanwezig dan alleen een verhoogd urinezuurgehalte. Wel stel men bij alle jichtpatiënten een verhoogd urinezuurgehalte vast.
Behandeling
Het ligt voor de hand dat een vis- en vleesvrije voeding bij het behandelen van jicht noodzakelijk is. Daarmee wordt de toevoer van purine afgeremd en daalt het urinezuurgehalte. Het gebruik van een vegetarische voeding, of nog beter uitgedrukt een purine-vrije voeding, is absoluut noodzakelijk. Een vegetarische voeding heeft een gunstige invloed op overgewicht en ook dat is belangrijk. Jicht komt immers veel meer voor bij zwaarlijvige dan bij magere mensen.
Er zijn medicijnen die het urinezuurgehalte in het bloed doen dalen en medicijnen die de uitscheiding via de nieren bevorderen. Men kan ook de chemische toestand van de urine met medicijnen zodanig veranderen dat er zich geen kristallen kunnen vormen.
De ervaring heeft geleerd dat men met medicijnen jicht onder controle kan houden, maar niet kan genezen. Vermindert men de inname van medicijnen of stopt men ermee, dan komt er na enkele jaren weer een jichtaanval. De medicijnen hebben geen invloed op de jichtaanval omdat ze alleen maar de aanvallen kunnen voorkomen. Daarom moet men de medicijnen blijven innemen. Zoals alle medicijnen hebben ook deze medicijnen nevenwerkingen. Langs medicinale weg is jicht moeilijk te behandelen. Daarom geven veel jichtpatiënten de voorkeur aan een natuurlijke behandeling.
Natuurlijke behandeling
Zoals reeds gezegd gaat de voorkeur uit naar een purinevrije voeding. In de meest complete voedingsmiddelentabel (Uitgeverij Arinus) vindt men een lijst van alle voedingsmiddelen waarin purine voorkomt. Vlees, vis, schaaldieren, soja- en sojaprodukten, erwten en bonen zijn bijzonder rijk aan purine.
Verder is het belangrijk dat er een eiwit-arme voeding gebruikt wordt. Daardoor wordt het zuurbase evenwicht immers gunstig beïnvloed. Eiwitrijke voedingsmiddelen hebben een zuuroverschot. Jichtpatïenten kunnen dus best alle eiwitrijke voedingsmiddelen vermijden. De behoefte aan eiwit wordt geringer op het ogenblik dat er een goed zuur-base evenwicht aanwezig is. Gezien alle voedingsmiddelen eiwitten bevatten, kan er geen tekort aan eiwitten optreden. Bovendien kan dat via een bloedanalyse gecontroleerd worden.
De voeding van een jichtpatiënt heeft niet alleen als doel het urinegehalte te doen dalen, maar tevens de stofwisseling te stimuleren. Jicht is immers te wijten aan een storing van de stofwisseling. Omdat een goede voeding rijk aan kalium is, wordt de uitscheiding via de nieren bevorderd, wat op zijn beurt de stofwisseling ontlast.
Het gebruik van kruidenthee heeft eveneens een gunstige invloed op de stofwisseling en op de nieren. Voor de stofwisseling is paardebloem, perpermunt, lavendel, brandnetel of kamille aan te bevelen en voor de nieren peterselieblad, moerasspirea, goudsbloem, lindebloesem of heermoes.
Niet alleen door middel van voeding en kruiden kan jicht goed behandeld worden, maar ook door middel van de podosegmentale reflexologie. Dat is een heel bijzondere techniek die niet vergelijkbaar is met voetzone-reflexmassage. Vanuit heel nauwkeurige segmenten op de voet worden, met behulp van aangepaste massagestokjes, bepaalde gebieden behandeld, zodat zowel de stofwisseling als de nieren zeer sterk gestimuleerd worden. Ook de andere uitscheidingsorganen worden langs deze weg behandeld.
Verder speelt beweging en goede ontspanning een grote rol.
J.Dries
Genk (België)
Noot redactie:
Zie ook het artikel Meer over zuren en basen
Oorspronkelijk gepubliceerd in De Natuur Uw Arts, 22e jaargang nr. 128, 1997.