Het is een wonderlijke ervaring te weten, dat Hippocrates, priester, arts en filosoof (460-370 jr.v.Chr.) een unieke kijk op gezondheid had. Hippocrates: 'De geneeskunst is lang, het leven is kort, de ontmoeting met de arts is vluchtig en zijn proefneming hachelijk, zijn oordeel over gezondheid is moeilijk. Een geneesheer behoort een open oog en oor te hebben voor de leefomstandigheden van de patiënt, de invloed van de jaargetijden, de leeftijd en andere omstandigheden die inwerken op de patient.
Hippocrates is voor de medische wetenschap een begrip. Zijn levenswerk heeft door de eeuwen heen tot de verbeelding gesproken. In 1996 is op het eiland Kos in Griekenland het 32e medische congres gehouden, waarbij artsen op de resten van het Asklepion -een gezondheidscentrum uit de tijd van Hippocrates- hun belofte van geheimhouding plechtig hernieuwden. Een zinsnede uit de eed van Hippocrates, bij werkers in de natuurlijke geneeswijze wel bekend: 'Ik beloof geheim te zullen houden alles wat mij als geheim is toevertrouwd of waarvan ik het vertrouwelijk karakter behoor te begrijpen.'
Hippocrates werd geboren op Kos. Zijn vader wijdde hem in in de geneeskunde, de filosofie en het priesterschap. Hippocrates studeerde verder in Athene en Egypte.
Temperamenten-leer
Op zijn verre reizen per boot leerde hij de invloeden van het klimaat, het jaargetijde, het samenzijn met allerlei mensen van verschillende leeftijden en culturele achtergronden kennen. Zo kwam hij tot het beschrijven van het menselijk gedrag, de zgn. temperamenten-leer. Het is aardig te weten dat de stormachtige overtocht over de Middellandsche Zee een prikkel is geweest op onderzoek te gaan naar de invloeden van de seizoenen op de menselijke gezondheid, het menselijk gedrag, het karakter en het temperament. Hij onderscheidde:
1. het sanguinische type: warmbloedig en wispelturig;
2. het flegmatische type: kalm en onbewogen;
3. het cholerische type: opvliegend en heftig;
4. het flegmatische type: somber en pessimistisch.
Freud en Jung baseerden hun visie op de mens op deze basisprincipes van Hippocrates.
Reinigende activiteiten
De sleutelbegrippen in onze gezondheidszorg nu, zoals hygiëne, anamnese, observatie, prognose, diagnose en therapie, zijn rechtstreeks van Hippocrates afkomstig. De verwevenheid met de natuur was bij Hippocrates essentiëel. Hij sprak vaak over het belang van schoon water, schone lucht en hygiëne bij de lichaamsverzorging als basis van gezondheid.
De reinigende aktiviteiten stonden bij de behandelingen van Hippocrates in een hoog vaandel, zoals de waterbehandelingen, de massages, het gesprek, de lucht- en lichttherapieën.
Hippocrates: 'Wie de geneeskunst op de juiste wijze wil beoefenen moet nadenken over de jaargetijden, de werking die ervan kan uitgaan en over de plaats waar iemand woont. Ook maakt het verschil uit of een huis naar de zonsopgang of de zonsondergang gericht is. Zodra de geneesheer meer afweet van de leefomstandigheden, zullen ziekteverschijnselen geen geheimen meer bevatten.'
Hippocrates ging uit van 3 observaties:
1. ziekte wordt veroorzaakt door allerlei omgevingsinvloeden;
2. ziekte wordt opgeroepen door hetgeen men eet en door verstoringen in de vertering van het voedsel. Hippocrates schreef rust, dieet en purgeerkuren (purgeren=braken) voor;
3. ziekte kan men leren begrijpen door na te gaan hoe verschillende krachten in verhouding tot elkaar functioneren.
'Het menselijk lichaam maakt zelf bloed, flegma (slijm), gele en zwarte gal aan. Deze elementen maken de natuur van het menselijk lichaam uit en via deze voelt de mens zich goed of niet goed in zijn gezondheidsbeleving.
Hippocrates zegt over observaties het volgende: 'Mij lijkt dat de belangrijkste taak van de geneesheer de observatie is. Zodra de geneesheer erin slaagt de symptomen van de ziekte te herkennen en de zieke kan vertellen wat er met hem gebeurd is en daarop doorvraagt, zal de zieke vertrouwen in hem krijgen. De geneesheer moet dan kijken, luisteren, aanvoelen, weten en zonodig zwijgen.' Hippocrates had in die tijd al een holistische kijk: 'Alles staat met elkaar in verband. De natuur en het menselijk lichaam. Ziet de geneesheer dat over het hoofd dan kan er geen sprake zijn van een natuurlijke geneeskunst. Niet de geneesheer maar de natuur geneest. De geneesheer is de dienaar van de natuur. Hij mag alleen maar het natuurlijke proces ondersteunen.'
Op grond van de opvattingen van Hippocrates zijn in de natuurgeneeskundige scholen de volgende principes heel belangrijk geworden:
1. Elk lichaam bezit een grote kracht om te genezen en te herstellen.
2. De oorzaak van ziekten is terug te voeren tot een ophoping van afvalstoffen.
3. Geest en lichaam bezitten een grote kracht tot genezing en herstel.
De ware natuurgeneeskundige hulpverlener zal het bovenstaande onderschrijven en de ander begeleiden in dit proces.
Hippocrates als psychotherapeut
Hippocrates was ook wat men noemt een psychotherapeut. 'Het uitbreken van gevoelens bij een patiënt is minder te vrezen dan dat deze dof voor zich uit zit te broeden.'
Hippocrates werd eens geroepen bij koning Perdikkes, omdat deze depressief was. De hofartsen en droomuitleggers wisten er geen raad mee. De koning kon niet meer regeren en het volk maakte zich ernstig ongerust want de koning was zeer geliefd. Hippocrates kwam bij de koning en vroeg hem zijn totale levensverhaal, van zover als diens herinnering ging. Koning Perdikkes vertelde enige jeugdervaringen. Zo kwam hij bij een gebeurtenis op zijn 16e jaar. 'Op mijn 16e werd ik verliefd op een mooi meisje, Phila. We waren samen heel gelukkig, maakten allerlei toekomstplannen en genoten van elkaars nabijheid. Mijn vader was jaloers op mij en nam na enige tijd Phila tot maîtresse. Onmachtig en diep bedroefd moest ik dit aanzien. Ik wilde iets doen, maar kon het niet. Mijn vader is allang dood, toch heb ik hem niet kunnen vergeven. Ik kan niet meer leven, want deze gedachten zijn gevangen in melancholie.' Hippocrates zei tegen de koning: 'Uw geest stond niet toe uw vader te vergeven, als u wilt kan ik u bijstaan dit verdriet te verwerken.' De koning koos voor de hulp die Hippocrates bood.
Oude en moderne wijsheid
De opvattingen van Hippocrates over ziekte en gezondheid en de holistische kijk op de mens en over de juiste plek van de arts en andere hulpverleners, zijn nog volop actueel. Zijn zienswijze is helemaal van deze en komende jaren.
Het laatste woord is aan Hippocrates: 'Een wijs mens vat gezondheid (geestelijk, lichamelijk en emotioneel) op als de grootste zegening van de mensheid. Dergelijke wijsheid groeit alleen bij mensen die wensen te leren van alle door henzelf doorgemaakte ziekten, stoornissen en verliesprocessen.'
Energiebronnen
In 1997 begeleid ik voor het 12e jaar een groep mensen die Kos willen beleven en ervaren. Zij zullen energieplekken ervaren, waaraan de doorsnee toerist voorbij gaat. Ik wil u iets uitleggen over deze bijzondere plekken: ik neem u mee naar Kos.
Het Asklepion
Het Asklepion is 1000 jaar lang een gezondheidscentrum geweest met een opleiding voor priester/artsen en filosofen. Het was een soort bedevaartsoord waar men offerde voor eigen gezondheid. Het meest stond het Asklepion bekend om de 'ziekenhuis' functie. In 1899 deed de Duitse archeoloog onderzoek op die plek en ontdekte de resten van dat ziekenhuis. Op 4 km buiten de stad Kos ligt dit Asklepion op een heuvel. Door twee dichte rijen cypressen gaande gaan de gedachten naar het Asklepion, het hogere. Aangekomen bij de heuvel zien we dat het zeer grote Asklepion uit 3 niveau's bestaat, verbonden door brede trappen.
Het eerste niveau bereikt men via 24 treden. Hier was een galerij voor het verblijf van patiënten. Er zijn nog vele nissen waar beelden stonden van de goden. Op dit niveau werd de patiënt, die vaak al een lange zeereis achter de rug had, om tot rust en bezinning te komen, slaap, ontspanning en onthouding aanbevolen.
Op het tweede niveau, na 30 treden, zijn resten van tempels van Apollo en Asklepios te zien. Op dit niveau bracht men de offers voor het onderhoud van de priesters. Hier nam men deel aan waterkuren, massages, dieetkuren en het uitspreken van gedachtes en gevoelens.
Op het 3e niveau, na 60 treden, stond de grote tempel van Apollo en kwamen patiënten voor de hypnotische slaap, de droomuitleg en het antwoord op de vraag 'Wat is de zin van mijn ziekzijn'.
Zonder inzicht in de oorzaken van ziekzijn mocht de patiënt het Asklepion niet verlaten. Achter het Asklepion is nu ook nog steeds het zgn. heilige bos. Wanneer de artsen toen geen inzicht kregen in de zieke of ziekten, werden de mensen het bos ingestuurd. Het inzicht kwam daar dan als men zich daarvoor openstelde. Dat is nu nog zo. Nog is het verblijf in het Asklepion indrukwekkend; een plaats voor bezinning en meditatie, een plaats om zo maar te zitten en de energie te voelen stromen.
Gerard Maas
Oorspronkelijk gepubliceerd in De Natuur Uw Arts, 22e jaargang nr. 128, 1997.