Van de
talrijke kruiden uit de traditionele Chinese geneeskunde is Ginseng veruit de
bekendste. Dit artikel biedt een korte introductie.
Panax Ginseng
is de wetenschappelijke naam voor een plant uit de familie waartoe ook onze
klimop behoort. Panax vinden we terug in 'panacee' (middel voor alle kwaaltjes),
Ginseng is afgeleid van het Chinese 'ren shen', wat zoiets als man-wortel
betekent, verwijzend naar de menselijke vorm van de Ginsengwortel.
Naast de
'klassieke' Ginseng wordt in veel geneesmiddelen gebruik gemaakt van de zgn.
Siberische Ginseng. Dit is in feite een andere plant: de Eleutherococcus, die
vergelijkbare eigenschappen bezit. Noord-Amerika heeft zijn eigen Panax-soort:
Panax quincefolium (Amerikaanse Ginseng).
Imperial
Ginseng is (als je niet wordt bedot) wilde Ginsengwortel uit China. Koreaanse
Ginseng of Rode Ginseng is Panax Ginseng uit Korea.
Verder kan
men soms de namen 'pseudo-Ginseng' en 'prins Ginseng' tegenkomen. Deze termen
staan voor san qi uit de groep van bloedstelpende kruiden. De term
Vrouwenginseng wordt zowel gebruikt voor de Amerikaanse Ginseng als voor
Angelica sinensis, de Chinese engelwortel, een belangrijk bloedvoedend kruid.
Het begrip Amazone-Ginseng wordt wel eens gebruikt voor de Pfaffia uit
Zuid-Amerika, met antitumor kwaliteiten.
Ginseng in de
traditie
De mythische
keizer Shen-nung (de 'goddelijke boer') is de eerste persoon die Ginseng zou
hebben gebruikt. De keizer was gezegend met een doorzichtig abdomen, waardoor
hij de werking van geneeskruiden zelf kon beoordelen. Een dieet waarin Ginseng
centraal staat, werd essentieel geacht voor het bereiken van een hoge leeftijd.
De herborist Li Chung Yun at slechts rauwe groenten en Ginseng en bereikte de
respectabele leeftijd van 256 jaar (1677-1933).
In Korea was
de jaarlijkse zoektocht naar de plant met rituelen omgeven. De verzamelaars
dienden ascetisch te leven. Wanneer de Ginseng uiteindelijk was gevonden, werden
de wortels zorgvuldig met de hand uitgegraven.
Natuurlijk
waren er ook die de boel wilden flessen. Zo werd getracht om in plaats van
Ginseng andere, erop gelijkende wortels te verkopen. In een poging het gewicht
van een Ginseng te verhogen werden staafjes ijzer in de wortel geduwd.
Ginseng in Noord-Amerika
Tot de 19e
eeuw waren de Jezuïeten de enige Europeanen in China. In 1713 berichtte de
Franse Pater Jartous over een plant die door de tartaren 'orhota' werd genoemd.
Deze plant zou wonderlijke krachten bezitten. Het betrof Panax Ginseng. De
rapportage kwam een Canadese missionaris, Joseph Lafifau, onder ogen. Het viel
hem op dat de bosgebieden die als biotoop van de Ginseng werden beschreven,
sterk overeenkwamen met die van het gebied waar hijzelf werkzaam was. Hierop
besloot hij naar de Canadese Ginseng te gaan zoeken, die hij inderdaad vond in
de bossen rond Montreal. De plant stond bij de Iroquois-indianen bekend als
'garentoquen'. Het was de reeds genoemde Amerikaanse Ginseng.
Het bleek dat
veel Indianenstammen de plant al eeuwen kenden, en dat deze deel uitmaakte van
hun geneeswijzen. De Chippewa-stam noemde de plant shte-na-bi-o-dzhi-bih, wat
'man-wortel' betekent. De plant zou levensverlengend en pijnstillend werken.
Aangezien de wortel de vorm van een mens heeft, werd bij een pijnlijk
lichaamsdeel het overeenkomstige deel van de wortelfiguur gekozen.
Bij mijn
weten is dit het enige voorbeeld van toepassing van de signatuurleer bij
Ginseng. In de Europese kruidenkunde is de Alruin (Mandragora officinarum)
bekend, eveneens met een mens-gelijkende wortel. Ook hiervan werden specifieke
delen gebruikt, onder meer in het heksendrankje (met bilzekruid en wolfskers).
Medicinaal gebruik van Ginseng
In de Chinese
Farmacopee valt Ginseng onder de Qi(energie)-tonifiërende kruiden, gericht op
longen en spijsvertering. Het verrijkt het yin en kalmeert hart en geest.
Het
Ginseng-onderzoek is onlosmakelijk verbonden met de naam Brekhman, een Russische
farmacoloog, die in de jaren '50 onderzoek verrichtte naar de Siberische
Ginseng. Overigens schijnt een groot deel van de Ginsengwortels die hij
gebruikte, tijdens de Korea-oorlog door de Russen te zijn gestolen uit het land
van herkomst. Ginsengpreparaten zijn veelvuldig door atleten, militairen en
kosmonauten uit de Sovjet-Unie gebruikt. Ook is het op grote schaal toegediend
aan slachtoffers van de nucleaire ramp in Tsjernobyl (1986).
Inmiddels
is wereldwijd onderzoek verricht naar Ginseng, waarbij de volgende toepassingen
zijn vastgesteld:
Bloeddrukregulatie
Ginseng blijkt een normaliserende invloed te hebben op de bloeddruk. Zowel bij
een te hoge als een te lage bloeddruk is het werkzaam. Ginseng wordt daarom een
'adaptogeen' genoemd.
Invloed op bloedsuikerspiegel
Bij patiënten met ouderdomsdiabetes is een verlaging van de bloedsuikerspiegels
aangetoond; een te laag bloedsuikergehalte wordt verhoogd en gestabiliseerd.
Verbetering van geheugenfuncties en alertheid
In de jaren '80 toonden Italiaanse onderzoekers aan dat Ginseng het
reactievermogen van ouderen verbetert. Ook werd het welbevinden vergroot. In die
zin lijkt er dus waarheid te zitten in de eeuwenoude claims van
'verjongingselixer'. Een stimulerende werking zonder gevoel van gejaagdheid
(zoals bij peppillen) is aangetoond.
Regulatie van de cortisol-secretie
Een belangrijk aspect van Ginsengextract is de werking op de bijnier. Bij vormen
van chronische stress, zowel fysiek als psychisch, voorkomt Ginseng een te hoge
productie van cortisol (een bijnierschorshormoon).
Algemene tonificatie en vergrote sportprestaties
Aangetoond zijn:
- sneller herstel van spierverzuring na maximale inspanning
- snellere daling van de hartfrequentie na maximale waarden
- kortere reactietijd bij sportactiviteiten.
Invloed op immuniteit
Ginseng heeft een positieve werking op het immuunsysteem en het beenmerg,
waardoor het de bijwerkingen van chemotherapie bij kanker kan verminderen. In
China en Rusland wordt Ginseng gebruikt als aanvulling bij reguliere chemokuren.
Op immunologisch gebied kan nog worden genoemd:
- vermindering van allergische reacties
- toename van het aantal bloedcellen
- sneller herstel darmflora na antibioticagebruik.
Overige hormonale eigenschappen
Aangetoond is, dat Ginseng stimulerend werkt op de productie van
geslachtshormonen. Het wordt in China aangewend om testosteron bij mannen te
verhogen en om menstruele stoornissen te verhelpen. De reputatie van Ginseng als
'minnedrank' berust wellicht op deze eigenschappen.
Conclusie
Ginseng is
een plant die tot de verbeelding blijft spreken. Onderzoek heeft inmiddels
bevestigd dat het kruid diverse geneeskrachtige eigenschappen bezit. Hoewel de
bijwerkingen bij normaal gebruik minimaal zijn, is het van belang dat Ginseng,
zoals alle kruiden, alleen op goede indicatie en in de juiste dosis toegepast
wordt.
Bert van
Staveren, arts-acupuncturist/bioloog
Praktijk voor Chinese Geneeswijzen 'Panda'
Tel.: 0594 646254
Oorspronkelijk gepubliceerd in De Natuur Uw Arts, 27e jaargang, Nr. 160, bladzijde 32