Fibromyalgie
Dat fibromyalgiepatiënten pijn hebben behoeft geen betoog. Men heeft vastgesteld, dat het aantal neurotransmitters voor pijn (dat zijn stoffen, die informatie doorgeven aan zenuw- en hersencellen) bij fibromyalgielijders verhoogd is.
De
vraag blijft, hoe we dat moeten interpreteren:
-
is er een stofwisselingsstoornis in de spieren?
- is het een
genetische oftewel aangeboren eigenschap, die leidt tot een soort
auto-immuunziekte zoals reuma?
-
ligt het aan de voeding?
- zijn
er psychische oorzaken?
Stofwisselingsstoornis
in de spieren
Deze
veronderstelling wordt niet ondersteund door bevindingen bij cellulair
onderzoek. In biopsieën (= weefselmonsters; red.) van spieren van mensen met
fibromyalgie (FM) zijn geen afwijkingen vastgesteld, behalve een lichte
ontstekingsreactie op de pijnlijke plaatsen. Niets duidt op een
auto-immuunreactie, het past enigszins bij overbelasting.
Genetische
oorzaak
Er
is geen erfelijk patroon gevonden; de ziekte kan op elke leeftijd beginnen en
kan geheel genezen. Deze gegevens duiden erop dat er geen sprake is van
erfelijkheid.
Voeding
Het
is mogelijk dat door het nuttigen van bijvoorbeeld te veel vlees bij daarvoor
gevoelige personen een overmatige verzuring in de spieren ontstaat. Ook andere
voedingsstoffen zouden dat kunnen veroorzaken. Deze mensen zouden een beperkte
ontzuringscapaciteit hebben, waardoor de in de spieren geproduceerde zuren
tezamen met de zuren uit de voeding tot een zgn. mesenchymale verzuring kunnen
leiden. Deze mensen lijden aan een zekere mate van voedingsintolerantie. Het is
zeer de vraag of de spierpijnen na inspanning, die deze mensen hebben, wel
hetzelfde is als FM. Iedereen, die ongetraind is, ervaart al snel verzuring bij
inspanning. Het is een reden om te stoppen met hardlopen of een pauze in te
lassen bij het fietsen. Een wielrenner moet 'afzien' door verzuring. Door
intensieve training kunnen we die verzuring uitstellen, vooral doordat we meer
zuurstof opnemen en meer koolzuur uitscheiden. Hoe meer zuur we uitscheiden, hoe
langer we het volhouden. Mensen met mesenchymale verzuring moeten dus oefenen,
maar mensen met FM worden daar juist niet beter van. Opname van meer zuurstof of
betere lucht geeft wel verbetering bij FM.
Psychische
oorzaken
Spieren
bewegen, doordat wij dat willen. Dat geldt in elk geval voor de zogenaamde
dwarsgestreepte spieren en dat zijn de spieren, waar FM-patiënten last van
hebben.
De
wil is een deel van de psyche. De psyche doet in grote lijnen drie dingen:
denken, voelen en willen. De wil is het gevolg van iets dat we denken of voelen.
De wil is de uitvoerder, de gedachte is de opdrachtgever, het gevoel is de
mediator of tussenpersoon.
Deze
verhouding is de meest ideale. Vaak gaat ons gevoel met ons op de loop en geeft
lukraak bevelen aan de spieren. Ons denken steekt er dan meestal een stokje voor
en weet de wil in toom te houden. Ik vergelijk het vaak met het gesteggel van de
goden uit de mythologie: Zeus wil uit kwaadheid of jaloezie iemand straffen en
gooit een bliksem, maar Pallas Athene vangt die bliksem op haar schild op en
weet zo de ondergang af te wentelen, waarna ze een list verzint om Zeus niet te
laten merken dat zijn plannen verijdeld zijn. Pallas Athene staat voor het
denken, zij is geboren uit het hoofd van Zeus.
Als
ons gevoel en ons denken met elkaar in strijd zijn, ontstaan er tegengestelde
wilsbewegingen, die op de spieren uitwerken als spanning: samentrekkingen, die
weer ongedaan gemaakt worden. De wil leeft in de spieren, maar moet evenals een
paard goed worden geleid om er plezier van te hebben.
De
meerderheid van de mensen met FM heeft onverwerkte psychische spanningen, die
leiden tot een verhoogde basale spierspanning. Dat laatste is wetenschappelijk
vastgesteld.
Als
iemand agressieve gevoelens heeft, maar die niet kan uiten door iemand
daadwerkelijk aan te vallen, kunnen die gevoelens zich richten tegen hemzelf.
Psychische pijn wordt dan lichamelijke pijn. Het lichaam drukt uit wat in de
ziel speelt. Door de pijn lichamelijk te ervaren wordt de psyche ontlast van de
druk van onverwerkte emoties en kan nieuwe ervaringen opdoen. Het is een vorm
van wegdrukken, verdringing. Lichamelijk lijden is naar, maar psychisch lijden
is erger.
In
de christelijke traditie is terug te vinden, dat lichamelijke pijn wordt
gebruikt voor geestelijke bevrijding, zoals in de zelfkastijding die monniken
toepassen om zich te bevrijden van ongewenste, zondige gedachten.
Ons
lichaam is ervoor om onze ziel te laten ontwikkelen, koste wat het kost, evenals
een paard zijn berijder op de plaats van bestemming moet brengen. De ziel wil in
ruil daarvoor wel zorg besteden aan het lichaam, maar kan soms toch niet anders
dan de last over te hevelen. Evenals een ruiter op zijn tocht steeds meer bagage
meeneemt en zijn paard daarmee belast. Hij hoort zo min mogelijk mee te nemen en
al het overbodige weg te gooien, maar als dat niet lukt ontstaat het probleem.
De spieren, als instrument van de wil, worden door verdrongen kwaadheid en
agressie het meest aangetast. Het hart, dat een relatie heeft met ons gevoel,
evenals de longen, wordt door verdriet van slag gebracht. Hoofdpijn ontstaat
vaak door angst en onzekerheid. Let wel dat deze verbanden niet omgedraaid
moeten worden, want voor elk symptoom kunnen legio verklaringen worden gegeven.
Geneeskunde is niet rechtlijnig denken, het is veeleer multidimensionaal.
De
methode, die mensen hebben om hun psychische last te verkleinen, is de droom
tijdens het slapen. Als we niet kunnen slapen of door medicijnen van onze dromen
beroofd worden, wordt de psychische last te groot en raken wij te gespannen
tijdens het slapen. Het is door onderzoek vastgesteld dat FM-lijders een te hoge
spierspanning tijdens de slaap hebben en te korte en te frequente droomslaap, de
REM(rapid eye movement)-slaap, ofwel de slaapfase waarin de ogen snel bewegen
als teken van psychische activiteit. Daardoor hebben zij een kortere periode van
diepe, ontspannen slaap, waardoor de spieren te vaak gespannen zijn tijdens de
nachtrust. Door medicijnen te geven die de ontspanning bevorderen, lijken deze
patiënten wel vooruit te gaan, maar op de langere duur genezen zij niet en
krijgen er meer klachten bij. Het probleem moet opgelost worden om tot blijvende
verbetering te komen, en dat betekent dat zij hun psychische last moeten
verkleinen.
Het
bovenstaande betekent niet, dat ik alle FM-lijders op één hoop gooi, maar het
geeft een psychodynamische verklaring voor de klachten. Deze uitleg is het
gevolg van mijn ervaring met de ziekte en de behandeling. Als er ooit iemand
aantoont, dat een bacterie of virus verantwoordelijk is voor de ziekte, blijft
voor mij de gevoeligheid voor het micro-organisme een gevolg van een psychische
gesteldheid. Ik wil met deze verklaring ook niet zeggen, dat de ziekte
'psychisch' is, ofwel eigenlijk ingebeeld, zoals mij na mijn vorige artikel werd
verweten, want ik beschouw de ziekte als echt bestaand. Een psychosomatische
oorzaak betekent niet dat de symptomen ingebeeld zijn, maar alleen dat er via
psychotherapeutische maatregelen verbetering te verwachten is en niet door
lichamelijke aanpak alleen.
Bertil
de Klyn, arts
Ellecom
Oorspronkelijk gepubliceerd in De Natuur Uw Arts, 27e jaargang, Nr. 164, bladzijde 9