Regelmatig verschijnen in de pers berichtjes over merkwaardige ziektes en bacterieën die niet of nauwelijks nog op antibiotica reageren. Artsen en apothekers weten dat er de afgelopen 40 jaar in veel gevallen té roekeloos, té gemakkelijk is omgegaan met penicilline, met antibiotica. Het gevolg is dat veel voorkomende ziekteverwekkende bacterieën resistent zijn geworden. Resistent wil zeggen, dat er een soort afweer is opgebouwd tegen zo'n middel. De meeste mensen verdiepen zich niet in zo'n zorgwekkende kwestie en waarom zouden ze ook. Ieder z'n vak. Je vertrouwt de arts en hoopt op een goede behandeling.
15 jaar geleden heb ik in één van mijn boeken aangegeven, dat het té gemakkelijk voorschrijven van antibiotica binnen 20 jaar zou kunnen leiden tot een situatie, die we moeten aangeven als 'terug naar af'. Dat wil zeggen terug naar de toestand van vóór het antibioticum, toen infectieziekten nog doodsoorzaak nummer één waren. Misschien zinnig om deze keer dieper in te gaan op deze bedreigende kwestie.
Ziekteverwekkende bacterieën kunnen we, in het gunstigste geval, overleven als onze afweer/weerstand goed en toereikend is. Het ziekteproces dat we ten gevolge van zo'n bacteriële infectie doormaken verhoogt onze weerstand, mits we het zonder antibiotica hebben overwonnen. Als we wél antibiotica slikken verlaagt dat onze weerstand enorm: niet alleen de ziekteverwekkende bacterieën worden vernietigd, maar ook de zinvolle bacterieën in de darmflora leggen het lootje. Dus wordt de, voor het alledaagse leven zinvolle, biochemie in het lichaam dramatisch ontregeld.
Dan de vraag, waarom antibiotica binnen afzienbare tijd niet meer zullen werken. Bacterieën vermenigvuldigen zich razend snel. Binnen een paar dagen ontwikkelen zich honderden generaties van die snertbeesten. Omdat in alle levensvormen een ingebouwd mechanisme ter overleving aanwezig is, ontwikkelen die ziekmakende bacterieën ook een soort afweersysteem tegen antibiotica. Na 40 jaar zijn veel bacterieën toegerust met een afweersysteem tegen het middel dat hen wil doden. Gevolg: het antibioticum helpt niet meer.
Omdat zeer veel artsen, vooral in de vijftiger en zestiger jaren en nog steeds, zelfs bij een onnozele verkoudheid of iets dergelijks, antibioticum hebben voorgeschreven, kon die resistentie ontstaan. Door de ontdekking van penicilline, door de Engelse arts Alexander Flemming, kreeg de eigentijdse arts het 20e eeuwse tovermiddel in handen. Efficiënt bij infectieziekten en razend gemakkelijk voor de praktijkvoering van de arts, omdat zorg en nazorg niet meer aan de orde waren. Keelontsteking? Pot penicilline-capsules en je ziet de patiënt niet meer terug voor dát probeem.
In 1948/49, toen ik een klein jochie was, soms amandelontsteking had en antibiotica nog niet gangbaar waren, zag ik de huisarts iedere dag even langskomen, om te zien hoe het ziekteproces verliep. Dan kwamen er aanwijzingen in de zin van: nattelappen om de keel, gorgelen met kamillethee, bij hoge koorts de voeten in koude, natte wikkels. Dat was eigenlijk pure natuurgeneeskunde. Soms hunker ik nog naar de werkwijze van zo'n ouderwetse huisarts. Je had het gevoel dat er echt naar je gekeken werd.
Genezen is niet een kwestie van de kille zekerheid, van het middel dat voorgeschreven wordt. Genezen heeft met waarnemen, met verbondenheid, ja, misschien wel met liefde en sympathie voor je patiënt te maken. Ik kan het niet anders voelen.
Jaap Huibers
Oorspronkelijk gepubliceerd in De Natuur Uw Arts, 22e jaargang nr. 128, 1997.