Het Spoorelement Zink

Zink behoort in het menselijk lichaam tot de spoorelementen, samen met magnesium, ijzer, mangaan, selenium, chroom, e.a. Met spoorelementen worden stoffen bedoeld die slechts in zeer geringe hoeveelheden in het lichaam voorkomen en noodzakelijk zijn voor een goede functie van het Voedselverwerkingssysteem. Die geringe hoeveelheid maakt de aanwezigheid ervan echter niet minder belangrijk!

In voorgaande artikelen is aan de orde gekomen wat de levensbedreigende gevolgen kunnen zijn van een structureel en ernstig tekort aan eiwitten, koolhydraten en vetten. Daarbij is (ook in vogelvlucht vanwege de bekendheid ervan) aandacht besteed aan een tekort aan de verschillende vitamines en de imponerende stoornissen die hierdoor kunnen ontstaan (recentelijk staat het tekort aan Vit. D weer in de schijnwerpers).

Minder duidelijk waarneembaar, minder gemakkelijk aantoonbaar en moeilijker te onderzoeken, is de relatie tussen het gebrek aan een voldoende hoeveelheid spoorelementen (of één spoorelement) in ons lichaam (en dus in ons voedsel) en het optreden van allerhande stoornissen. De redenen hiervoor zijn veelvoudig:
• Pas wanneer over een langere periode een spoorelement (s.e.) aan het lichaam wordt onthouden raken de depots uitgeput.
• Het ene s.e. kan de functie van het andere (deels) overnemen.
• De 'voedselverwerkingsmachine' gaat heel zuinig om met de nog aanwezige s.e. en verdeelt het tekort zorgvuldig over alle lichaamscellen.

Kenmerken van zinktekort

• Zink staat in nauwe relatie tot het hormoon insuline. Het remt de afgifte ervan. Bij een zinktekort zal dus meer insuline worden afgegeven met alle, reeds beschreven gevolgen van dien.
• Insuline staat weer in relatie tot het stresshormoon cortisol, in die zin dat bij hogere insulinegehaltes in het bloed ook hogere gehaltes aan cortisol worden gevonden. Omgekeerd gaat bij stress zink verloren, waardoor het proces zelfversterkend is.
• Vetten remmen de opname van zink in de darmwand en een zinktekort verstoort het vetmetabolisme, waardoor het cholesterolgehalte in het bloed stijgt. Eiwitten bevorderen de opname.
• Bij een zinktekort nemen de s.e. mangaan en chroom de functie (gedeeltelijk) over, waardoor ook aan die s.e. gebrek kan ontstaan.
• Zinktekort tast waarschijnlijk ook het immuunsysteem aan.
• Zinktekort provoceert voedselintoleranties (denk aan diabetes, MS en migraine).

Zink niet alleen goed voor de goot

Zinkdeficiëntie werd voor het eerst ontdekt in Iran bij jonge mannen met een ijzerdeficiëntie, die een verstoord groeipatroon vertoonden (onderontwikkelde testikels, vergrote milt en lever). Hun voeding was grotendeels gebaseerd op ongedesemd brood en bonen. Behandeling met ijzer en zink leidde tot verbetering van alle verschijnselen binnen enkele maanden. Bij een zinkdeficiëntie leven de personen in alle gevallen op een dieet grotendeels gebaseerd op onbereide granen en vezelrijk voedsel. Veel meldingen komen uit tropische en subtropische gebieden. Dit duidt erop dat veel zinkverlies plaats vindt door zweten. Zinkdeficiënties komen echter ook voor bij suikerpatiënten, leverpatiënten, bij mensen met een chronisch bloedverlies, mensen op leeftijd, vrouwen tijdens de zwangerschap.

Oorzaken zinktekort

Zinktekort ontstaat door verminderd aanbod van buitenaf, door een verminderde opname via de darmwand, dan wel doordat het verloren is gegaan.
Het raffineren van suiker, meel en rijst levert op zich al een verlies aan spoorelementen van meer dan 50% op. Daarbij worden deze producten vaak op akkers verbouwd die door overbemesting met fosfor, kalium en magnesium, spoorelement-arm zijn geworden. Snelgroeiende gewassen nemen bovendien moeilijker zink op.
Ook fytaat (een organisch fosfaat) remt de opname van zink. Hoe meer fytaat in het brood, hoe minder zink wordt opgenomen. Het fytaatgehalte neemt af naarmate het brood langzamer rijst. Echter, tegenwoordig wordt ernaar gestreefd het brood sneller te later rijzen (tijd is geld). Fytaat komt overigens ook in soja voor.

Zink en macula-degeneratie

Zink kan een belangrijke rol spelen in de therapie tegen macula-degeneratie. De macula is het gedeelte van het oog dat verantwoordelijk is voor het fijne gezichtsvermogen. Macula-degeneratie is de belangrijkste oorzaak van teruglopend gezichtsvermogen in de Verenigde Staten en Europa bij mensen van 55 jaar en ouder. In een Amerikaans onderzoek onder 151 patiënten, ontving de patiënt óf 100 mg zink óf een placebo. Degenen die het zinksupplement kregen hadden aanzienlijk minder verlies van gezichtsvermogen.

Zinkgehalte

De hoeveelheid circulerend zink in het lichaam kan door een bloedtest worden bepaald. De uitslag kan echter nog redelijk binnen de norm liggen, terwijl er functioneel toch sprake is van een zinktekort. Immers, de uitslag van de bloedwaarde geeft geen indicatie over de hoeveelheid zink in de depots van het lichaam. Die kunnen vrijwel geheel uitgeput zijn en dus klachten veroorzaken, terwijl er in het bloed zelf sprake is van een normaalwaarde van de hoeveelheid circulerend zink.
Zinktekort in het lichaam uit zich door een grote algemene vermoeidheid.

In dit verband is de Zincatest® hier het vermelden waard. Dit product is een suspensie van zink, die niet alleen is bedoeld als voedingssupplement, maar ook kan worden gebruikt als een snelle en accurate smaaktest ter bepaling van de zinkstatus in het lichaam.
De test doet men minstens een uur na het eten of drinken. Men roert 5 ml Zincatest door 60 ml water en spoelt onmiddellijk daarna 5 ml van het verdunde mengsel 10 seconden in de mond (dan doorslikken of uitspugen). Maak elke keer dat u een test doet een vers mengsel. De smaaksensatie die uit deze test voortkomt, geeft een indicatie van de zinkstatus:
1. negatief of laag - smaakt als water
2. matig negatief of laag - een droge, harige, mineraalachtige, zoete smaak
3. matig positief - duidelijke smaak die steeds sterker wordt
4. positief - onmiddellijk een sterke, onaangename smaak.
Bij smaaksensatie 1 of 2 wordt aanbevolen door te gaan met het innemen van Zincatest of een ander zinksupplement, totdat smaaksensatie 3 of 4 wordt ervaren. Drie tot zes maanden suppletie kan nodig zijn.

De stem van een tenor is op zijn best als die 'zwemt in het vet', zo gaat het gezegde. Evenzo mag een gezond lichaam 'zwemmen' in de vitaminen en spoorelementen. Een teveel wordt weer uitgescheiden met de urine en de ontlasting. Dit gaat echter in een aantal gevallen niet op. Zo worden de vitaminen A en D in het lichaam behouden. Ze kunnen echter pas negatieve effecten sorteren bij heel hoge doseringen. Ook de s.e. lood en cadmium raakt het lichaam niet gemakkelijk kwijt; zink helpt daar overigens bij.

Een eigenschap van zink die - tot slot van dit artikel - niet onvermeld mag blijven, is de activerende rol die het speelt op de vorming van huid. In dit verband zijn de zinkzalven en het zink-lijmverband bekend. Op een donkere huid komt deze eigenschap het meest indrukwekkend tot uiting. Nieuw gevormde huid is namelijk niet gepigmenteerd en dus nog roze van kleur, de pigmentering komt later. Wordt een slecht helende wond met zinkzalf behandeld, dan is duidelijk zichtbaar dat de huid in één dag soms tot anderhalve centimeter uitgroeit en de wond bedekt.

Jos Nyst, arts
e-mail: dehoutwal@hotmail.com

 

 

 

Terug naar menu

Oorspronkelijk gepubliceerd in De Natuur Uw Arts, 34e jaargang 2009, Nr. 202, bladzijde 28