'Keukenzout kost mensenlevens'; wie redt ze?

Keukenzout is een nuttige stof! Meerdere therapieën zijn daar zelfs op gebaseerd. Maar… ook van nuttige stoffen kun je teveel krijgen en dan keert de werking zich tegen je en worden ze min of meer schadelijk.

Dat blijkt ook het geval te zijn met keukenzout, dat op dit moment volop in de belangstelling staat. 'Ruim 5000 Nederlanders sterven jaarlijks als gevolg van een massaal gebruik van keukenzout aan hart- en herseninfarcten', zo luiden de berichten. Deze overdosis strooien we niet zozeer zelf uit ons zoutvaatje, maar krijgen we vooral binnen via de voedingsmiddelenindustrie; die noemen het met een mooi woord, evenals dat het geval is met suiker, 'smaakversterker'. In het bijzonder de kant-en-klaar-producten voor de oven, magnetron en stoommaaltijden zijn belangrijke boosdoeners. Brood, beleg, snacks, pizza's, koek, enzovoort gooien er dagelijks nog een schepje bovenop. Twee boterhammen met kaas en één met ham en een klein bord tomatensoep zijn al goed voor 6 gram keukenzout, zo rekent ons de Consumentenbond voor. Dat is al zes maal de normale dagelijkse behoefte. Tussen de verschillende productmerken zijn er grote verschillen in het gehalte aan keukenzout, gemiddeld 52%. Daaruit blijkt, dat het dus heel goed mogelijk is om producten met minder zout te maken. Doordat op de meeste etiketten het zoutgehalte niet wordt vermeld, is het voor de consument moeilijk een keuze te maken. Per dag hebben we ongeveer 1 gram keukenzout nodig; wat daar bovenuit komt kan al schadelijk zijn. De gemiddelde werkelijke consumptie bedraagt 10 tot 12 gram per dag en dit neemt naar verwachting verder toe, wanneer het gebruik geen halt wordt toegeroepen. Een behoorlijke overdosis dus en geen wonder dat dit slachtoffers eist. Gesproken wordt alleen over dodelijke slachtoffers. Er zijn echter met zekerheid ook mensen die van de overdosering aan zout schadelijke gevolgen ondervinden zonder dat ze misschien weten waar hun klachten vandaan komen of waarom deze, ondanks behandeling, niet minder worden. Hierbij valt te denken aan bijvoorbeeld hoge bloeddruk.

Wie denkt dat de overheid, met volksgezondheid en welzijn als opdracht, deze ontwikkeling tegengaat, die vergist zich. Veel andere Westerse landen hebben paal en perk gesteld aan het zoutgebruik door de industrie. Nederland, met het vermaarde 'altijd opgestoken vingertje' naar de ons omringende wereld, volstaat thans met een advies van de Gezondheidsraad om het zoutgebruik te beperken tot 6 gram per dag. Een advies in wezen aan de burgers, wel te verstaan. De raad merkt verder op 'dat dit niet optimaal of aanvaardbaar is, maar het is een doelstelling die berust op de realiteit'. Die realiteit is, dat de motoren van de economie, waaronder de voedingsindustrie, op volle toeren moeten blijven draaien. De nagestreefde gezonde economie mag vooral niet in gevaar worden gebracht. Desnoods moet dit worden bewaakt ten koste van de algemene gezondheid en het op de koop toe nemen van slachtoffers onder de bevolking. Burgers die zich iets willen aantrekken van het gesignaleerde probleem zullen dus zelf aan de slag moeten. Na iets meer informatie over de functie van keukenzout volgen hieronder enkele tips. Het genoemde advies van de Gezondheidsraad met betrekking tot de 'zoutnorm' blijkt, zoals we hiervoor al hebben kunnen zien, voor de consument onuitvoerbaar en is dus waardeloos. De Gezondheidsraad zou daarentegen maatregelen van de overheid in de richting van het bedrijfsleven moeten voorstellen, maar je stookt niet in een goed huwelijk, zal de raad hebben gedacht. Terecht vraagt men zich regelmatig af: 'Door wie worden we eigenlijk geregeerd; door de regering of door de multinationals?'

In het begin is al gezegd: 'Keukenzout is een nuttige stof!' Aan het nut willen we hier enkele woorden wijden. De scheikundige naam voor keukenzout is 'natriumchloride' (afgekort met NaCl). Het begrip natriumchloride houdt in dat keukenzout uit twee belangrijke delen is opgebouwd, namelijk natrium en chloor. Beide zijn van belang voor de mineralen- en vochthuishouding binnen het lichaam. Er bestaat een belangrijke wisselwerking tussen natrium en kalium. Natrium bevindt zich overwegend tussen de cellen (de matrix, het interstitium) en kalium zit voor het overgrote deel ín de cellen. Door het principe van de zogenoemde 'natrium-kalium-pomp', vindt er een voortdurende uitwisseling via de celwand plaats. Door het steeds weer uitstromen van kalium uit de cel en de instroom van natrium in de cel en omgekeerd, ontstaat een elektrische stroom die van belang is voor de functie van bijvoorbeeld zenuwen en spieren, waaronder het hart. Verder wordt van keukenzout in de maag het maagzuur gemaakt en tegelijkertijd natriumbicarbonaat dat door de maag wordt afgegeven aan het bloed ('keukenzoutkringloop'). Het maagzuur dient de 'zure' vertering in de maag en het natriumbicarbonaat is nodig voor een goede 'alkalische' (basische) vertering in de darmen. Om deze van levensbelang zijnde functies goed te kunnen vervullen, moet de mineralenbalans in orde zijn. Een overdosis aan keukenzout verstoort die balans en het kan niet anders dan dat het lichaam in meer of mindere mate wordt geschaad. Een teveel aan natrium leidt onvermijdelijk tot een (relatief) tekort aan kalium en wat daarvan het gevolg is, valt uit het voorgaande op te maken. Er is in ieder geval meer aan de hand dan dat een teveel aan zout de bloeddruk kan verhogen tot een echte hoge bloeddruk toe.

Het begin verwijst naar de kwalijke rol van de voedingsmiddelenindustrie wanneer het gaat om de zoutconsumptie. Maar wat te zeggen van het afschaffen van het zoutloos en zoutarm dieet voor mensen met bijvoorbeeld hoge bloeddruk? Het is nog niet zo heel lang geleden, dat de behandeling van hoge bloeddruk begon met deze dieetvoorschriften. Was de bloeddruk niet zo veel verhoogd, dan werd volstaan met een zoutarm dieet. Leverde dit niet voldoende resultaat op, dan werd een zoutloos dieet voorgeschreven. Tegenwoordig wordt al gelijk begonnen met medicamenten. Een opsteker voor de farmaceutische industrie en een groot verlies voor de gezondheidszorg in het algemeen en voor de patiënt in het bijzonder. Geen wonder dat onder meer de 'plastabletten' behoren tot de 'top tien' van de voorgeschreven medicatie. Bij een overdaad aan keukenzout binnen onze samenleving kan een verhoging van de bloeddruk van veel mensen niet uitblijven. In plaats van dat gegeven aan te pakken, wordt het ook nu weer opgelost met 'pillen' en blijft de overconsumptie aan keukenzout gehandhaafd. Twee voor de volksgezondheid schadelijke factoren worden zodoende in stand gehouden. De overdosering aan keukenzout en de 'plaspillen' met de nodige bijwerkingen en schadelijke gevolgen op de langere termijn, bijvoorbeeld voor de nieren. Soms kun je niet zonder, maar dat geldt voor een te verwaarlozen deel van het totale aantal gebruikers van die 'pillen'.

Het advies om etiketten te lezen, heeft in dit geval geen zin omdat het zoutgehalte meestal niet wordt vermeld. Het geheel zelf bereiden van maaltijden heeft verreweg de voorkeur boven het kopen van conserven, kant-en-klaar-producten, enzovoort. De zoutpot uit de eigen keuken verbannen is vervolgens een heel zinnige maatregel. Dat lukt niet altijd ineens, maar wanneer de hoeveelheid zout in het eten geleidelijk wordt verminderd, dan went iedereen er langzaam aan en op het laatst wordt het niet meer gemist. Het zout kan worden vervangen door kruiden, uien, knoflook, enzovoort die veel smakelijker zijn en ook nog bijdragen aan de gezondheid. Opvallend is dat mensen heel secuur zijn als het gaat om voeding voor huisdieren, veelal in het bijzonder wat het zoutgehalte betreft, en dat zij zichzelf en hun gezondheid als het ware verwaarlozen. Toch zal ieder mens vooral goed voor zichzelf moeten zorgen; de tijd is voorbij om zonder meer aan te nemen dat anderen dat op een verantwoorde wijze wel zullen doen.

Wie wil nagaan of hij te veel zout eet, kan daarvoor terecht op www.consumentenbond.nl.

Bert Kloosterman
Telefoon: 0543 565253
info@gezondbeterworden.nl
www.gezondbeterworden.nl


Literatuur: 'Der Säure-Basenhaushalt des menschlichen Organismus / Und sein Zusammenspiel mit dem Kochsalzkreislauf und Leberrhythmus', Friedrich F. Sander, Uitgever Hippokrates, ISBN 3-7773-0753-X